Precedensowy wyrok WSA: nie trzeba zwracać subwencji oświatowej za uczniów skreślonych z listy

Miło nam poinformować, że Chmielewski & Partnerzy Kancelaria Prawna w Warszawie uzyskała dla Klienta – Starosty Powiatowego – precedensowy wyrok WSA. Zgodnie z wyrokiem Starosta nie musi zwracać do budżetu państwa subwencji oświatowej w kwocie ponad kilkuset tys. złotych. Subwencja została przyznana na uczniów w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe i placówkach kształcenia ustawicznego. Uczniowie ci byli wykazani w Systemie Informacji Oświatowej na dzień 30 września, a w trakcie trwania roku szkolnego z różnych powodów zostali skreśleni z listy uczniów. Niektórzy przestali uczęszczać do szkoły lub placówki, bądź nie uzyskali kwalifikacji semestralnej. Orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest prawomocne. Wyznacza ono nową linię orzeczniczą w sporach między Ministrem Finansów a jednostkami samorządu terytorialnego o zwrot subwencji oświatowej ogólnej.

Zwrot subwencji oświatowej za nieobecnych uczniów

Minister Finansów jest uprawniony do wydania decyzji zobowiązującej jednostkę samorządu terytorialnego do zwrotu subwencji oświatowej. Minister często korzysta z ww. uprawnienia, jeżeli stwierdzi, że dana subwencja była nienależnie pobrana. Subwencja pobrana nienależycie to taka, która została wydatkowana nieprawidłowo, w niewłaściwej wysokości lub na niewłaściwy cel.

Subwencja oświatowa jest jednym ze źródeł dochodów jednostek samorządu terytorialnego, przeznaczonych na wydatki oświatowe w samorządzie. Przepis art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2267) wskazuje, iż w przypadku, gdy ustalona dla jednostki samorządu część subwencji ogólnej jest wyższa od należnej, minister właściwy do spraw finansów publicznych w drodze decyzji zobowiązuje jednostkę do zwrotu nienależnej kwoty tej części subwencji. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy jednostka dokonała już wcześniej zwrotu nienależnie otrzymanych kwot. Ustawodawca nie wyraził jasno w ustawie woli co do zakresu sytuacji, w jakich należy stosować ww. przepis. W związku z tym przepis ten budzi liczne wątpliwości i rozbieżności interpretacyjne.

W przedmiotowej sprawie Izba Administracji Skarbowej uznała, iż na uczniów/słuchaczy, którzy po dacie sprawozdawczej (30 września) w trakcie danego roku szkolnego nie uzyskali kwalifikacji semestralnej, bądź z różnych powodów zostali skreśleni z listy uczniów, subwencja oświatowa ogólna się nie należy. Ministerstwo Finansów podzieliła powyższe stanowisko w zaskarżonej decyzji. Jednakże to, czy dany uczeń będzie uczęszczał do szkoły lub placówki przez semestr lub cały rok szkolny, jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym. Nie zależy to od jednostki samorządu terytorialnego. Jednostka nie jest w stanie przewidzieć, czy dany uczeń uzyska kwalifikację semestralną lub zostanie skreślony z listy uczniów. Co więcej, żaden przepis ustawy nie nakłada na jednostkę samorządu terytorialnego obowiązku przewidywania tego typu sytuacji.

Nowa linia orzecznicza: nie trzeba zwracać subwencji, jeśli uczeń był obecny 30 września

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że taka decyzja Ministra Finansów narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W uzasadnieniu wyroku WSA podkreślił, iż w Systemie Informacji Oświatowej (SIO) należy wykazać liczbę uczniów/słuchaczy objętych obowiązkiem nauki na dzień sprawozdawczy. W SIO nie wykazuje się liczby uczniów/słuchaczy obecnych lub nieobecnych w tym dniu. Zdaniem Sądu: „Nieobecność ucznia na dwóch pierwszych zajęciach lekcyjnych nie stanowi żadnej przesłanki do uznania, iż tenże uczeń nie uczęszcza do szkoły”. WSA zauważył, że organ nie powinien także pomijać stanowiska Ministra Edukacji Narodowej wyrażonego w opinii z 2020 r. Zgodnie z tym stanowiskiem w szkole dla dzieci i młodzieży oraz dla dorosłych uczeń/słuchacz jest zobowiązany do uczestnictwa w przynajmniej 50% zajęć. W związku z tym uczniowie, którzy na dzień sprawozdawczy byli wpisani do dziennika i do księgi uczniów, winni być wykazani w SIO, niezależnie od ich obecności w szkole.

Co więcej, MEN wskazał, iż „Należy zaznaczyć, że jednym z warunków nabycia statusu ucznia/słuchacza jest przejście procesu rekrutacyjnego. Rezultatem pozytywnie zakończonej rekrutacji jest przyjęcie do szkoły. O przyjęciu do szkoły decyduje jej dyrektor. Status ucznia/słuchacza nabywa się z chwilą przyjęcia do szkoły.” Analogicznie wygląda sytuacja w przypadku wprowadzania do SIO danych słuchaczy kwalifikacyjnych kursów zawodowych. Status słuchacza kwalifikacyjnych kursów zawodowych nabywa się z chwilą przyjęcia na kurs. W związku z tym w dniu sprawozdawczym osoby figurujące w księdze słuchaczy należy uwzględnić w SIO.

Wyrok WSA i wyznaczony przezeń kierunek orzeczniczy przełoży się na ograniczenie wątpliwości interpretacyjnych co do wydatkowania subwencji oświatowej przez JST.

We wcześniejszym okresie Kancelarii Prawnej Chmielewski & Partnerzy w Warszawie udało się uzyskać szereg korzystnych dla Klientów, analogicznych wyroków sądów administracyjnych. Dotyczyły one wydatkowania dotacji oświatowych przyznanych Młodzieżowym Ośrodkom Wychowawczym i instytucjom oświatowym o podobnym charakterze.