Od 8 lipca 2026 r. obowiązują zmienione przepisy ustawy o PIP (Państwowej Inspekcji Pracy). Nowelizacja istotnie zmienia zasady kontroli i sposobu egzekwowania legalności zatrudnienia w Polsce. Kontrolerzy PIP otrzymali nowe uprawnienia do kontroli umów B2B i umów cywilnoprawnych (zlecenie, dzieło). Możliwa będzie nawet ich zmiana w umowę o pracę, w drodze decyzji administracyjnej o ustaleniu stosunku pracy.
Nowe przepisy wprowadza ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 1712 z późn. zm.).
Po co wprowadzono nowe przepisy o kontroli PIP?
Według Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej celem nowelizacji jest skuteczniejsza niż dotąd kontrola rynku pracy. Ministerstwo podkreśla wolę zwiększenia ochrony osób pracujących w warunkach podporządkowania, które mimo to nie są traktowane jak pracownicy. „Reforma jest jednym z kluczowych elementów wykonania kamieni milowych A71G i A72G Krajowego Planu Odbudowy, które zobowiązują Polskę do wzmocnienia kontroli rynku pracy, zwłaszcza w zakresie nieprawidłowego wykorzystywania kontraktów B2B i innych form pozornych umów cywilnoprawnych.” – czytamy na stronie Ministerstwa.
Co się zmieniło w ustawie o PIP?
Nowelizacja nie zmienia Kodeksu pracy, ani stosunku pracy, ale sposoby kontroli rynku pracowniczego (kontroli PIP). Inspekcja pracy otrzymała nowe uprawnienia, należą do nich między innymi:
- Możliwość wydawania decyzji administracyjnych o ustalenia stosunku pracy. Do tej pory o ustalenie tego stosunku decydował wyłącznie sąd.
- Prawo wydawania interpretacji indywidualnych dotyczących ustalenia, czy przedstawiony we wniosku stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
- Większe możliwości wymiany informacji z ZUS i KAS.
- Możliwość prowadzenia kontroli zdalnych i prowadzenia elektronicznego obiegu dokumentów.
Jaką umowę B2B lub cywilnoprawną PIP może uznać za stosunek pracy?
PiP będzie analizować faktyczną współpracę stron. Zbada jej przebieg, warunki i sposób wykonywania. Deklaracje stron i postanowienia umowy nie będą podstawą decyzji. Ustalenie stosunku pracy będzie możliwe gdy osoba, z którą pracodawca zawarł umowę B2B lub cywilnoprawną:
- wykonuje pracę pod kierownictwem i według poleceń przedsiębiorcy w czasie i miejscu przez niego wskazanym;
- otrzymuje regularne wynagrodzenie;
- świadczy pracę osobiście, w sposób powtarzalny i zorganizowany.
PIP sprawdzi, czy wykonawca faktycznie ponosi ryzyko gospodarcze w związku zawartą umową. Działalność nosząca cechy niezależności gospodarczej i organizacyjnej, nie powinna być kwestionowana. Decyzję o ustaleniu stosunku pracy będzie wydawał okręgowy inspektor pracy (nie inspektor prowadzący kontrolę, ale organ nadrzędny, na podstawie wyników tej kontroli).
Czy decyzja o ustaleniu stosunku pracy będzie natychmiast wykonalna?
Decyzja o ustaleniu stosunku pracy powinna obowiązywać od dnia jej wydania, ale po upływie terminu na złożenie odwołania – jeśli żadna ze stron się od niej nie odwoła. W przypadku wniesienia odwołania, decyzja będzie wykonalna od dnia uprawomocnienia wyroku sadowego w sprawie.
Niemniej jednak decyzji będzie też można nadać rygor natychmiastowej wykonalności. Obecnie brak informacji ze strony ustawodawcy i PIP o tym w jakich przypadkach taki rygor będzie nadawany. W uzasadnieniu ustawy czytamy: „Projekt nie wprowadza szczególnych regulacji w zakresie nadawania rygoru natychmiastowej wykonalności, obowiązują mechanizmy przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego. Oznacza to, że brak będzie automatyzmu w tym zakresie, nie wyłączając możliwości nadania rygoru natychmiastowej wykonalności na zasadach ogólnych, jeżeli będzie to uzasadnione okolicznościami konkretnego stanu faktycznego. Jednocześnie przyjęto zasadę, zgodnie z którą decyzja okręgowego inspektora pracy wywiera skutki na przyszłość.”
Czy po decyzji PIP trzeba wstecznie płacić podatki i składki ZUS?
W zakresie podatków i składek decyzja o ustaleniu stosunku pracy będzie podlegała wykonaniu z dniem następującym po upływie terminu do wniesienia odwołania (jeżeli żadna ze stron nie wniosła odwołania), albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo z dniem nadania rygoru natychmiastowej wykonalności.
Czy można się odwołać od decyzji PIP o ustaleniu stosunku pracy?
Od decyzji okręgowego inspektora pracy można się odwołać do sądu pracy, w terminie miesiąca od wydania decyzji. Decyzje PIP mogą zatem podlegać kontroli sądowej.
ODWOŁANIE OD DECYZJI PIP
Skorzystaj z pomocy naszych prawników w zakresie sporządzenia odwołania od decyzji PIP i audytu kontraktów. Skontaktuj się z nami, najlepiej już na etapie kontroli.
Jak firma może przygotować się na nowe przepisy o kontroli PIP?
Pierwszy istotny krok to analiza prowadzonych współpracy cywilnoprawnych i B2B (audyt kontraktów). Powinna ona obejmować analizę faktycznego sposobu ich wykonywania pod kątem cech stosunku pracy. Konieczne może być również dostosowanie ich postanowień w taki sposób, by nie budziły niepotrzebnych wątpliwości.
Firmy otrzymały też dodatkowy czas na dostosowanie umów już posiadanych. Podmiot, który przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy zawarł z osobą wykonującą pracę umowę cywilnoprawną lub B2B, mimo że stosunek ten spełnia wszystkie cechy stosunku pracy, ma 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy na to, by dobrowolnie zawrzeć z tą osobą umowę o pracę. Wówczas uniknie konieczności zapłaty grzywny. Może ona wynieść od 1 tys. do 60 tys. zł, a przypadku, jeśli pracownik podlega egzekucji z tytułu niezapłaconych alimentów – nawet 90 tys. zł.
