Nowe uprawnienia PIP: kontrola B2B i umów cywilnoprawnych

Od 8 lipca 2026 r. obowiązują zmienione przepisy ustawy o PIP (Państwowej Inspekcji Pracy). Nowelizacja istotnie zmienia zasady kontroli i sposobu egzekwowania legalności zatrudnienia w Polsce. Kontrolerzy PIP otrzymali nowe uprawnienia do kontroli umów B2B i umów cywilnoprawnych (zlecenie, dzieło). Możliwe będzie nawet przekształcenie ich w umowę o pracę w drodze decyzji administracyjnej o ustaleniu stosunku pracy.

Nowe przepisy wprowadza ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 1712 z późn. zm.).

Po co wprowadzono nowe przepisy o kontroli PIP?

Według Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej celem nowelizacji jest skuteczniejsza niż dotąd kontrola rynku pracy. Ministerstwo podkreśla wolę zwiększenia ochrony osób pracujących w warunkach podporządkowania, które mimo to nie są traktowane jak pracownicy. „Reforma jest jednym z kluczowych elementów wykonania kamieni milowych A71G i A72G Krajowego Planu Odbudowy, które zobowiązują Polskę do wzmocnienia kontroli rynku pracy, zwłaszcza w zakresie nieprawidłowego wykorzystywania kontraktów B2B i innych form pozornych umów cywilnoprawnych.” – wskazuje Ministerstwo.

Co się zmieniło w ustawie o PIP?

Nowelizacja nie zmienia Kodeksu pracy ani nie modyfikuje definicji stosunku pracy, ale zmienia zasady kontroli rynku pracowniczego (kontroli PIP). Inspekcja pracy otrzymała nowe uprawnienia, należą do nich między innymi:

• Wydawanie decyzji administracyjnych o ustaleniu stosunku pracy. Do tej pory o ustalenie tego stosunku decydował wyłącznie sąd.
• Wydawanie interpretacji indywidualnych dotyczących ustalenia, czy przedstawiony we wniosku stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
• Większe możliwości wymiany informacji z ZUS i KAS.
• Prowadzenia kontroli zdalnych i elektronicznego obiegu dokumentów.

Jaką umowę B2B lub cywilnoprawną PIP może uznać za stosunek pracy?

PIP będzie analizować faktyczną współpracę stron. Zbada jej przebieg, warunki i sposób wykonywania. O charakterze współpracy nie będą decydować same deklaracje stron ani postanowienia umowy. Ustalenie stosunku pracy będzie możliwe, gdy osoba, z którą pracodawca zawarł umowę B2B lub cywilnoprawną:

• wykonuje pracę pod kierownictwem i według poleceń przedsiębiorcy w czasie i miejscu przez niego wskazanym;
• otrzymuje regularne wynagrodzenie;
• świadczy pracę osobiście, w sposób powtarzalny i zorganizowany.

PIP sprawdzi, czy wykonawca faktycznie ponosi ryzyko gospodarcze w związku zawartą umową. Działalność nosząca cechy niezależności gospodarczej i organizacyjnej, nie powinna być kwestionowana. Decyzję o ustaleniu stosunku pracy będzie wydawał okręgowy inspektor pracy (nie inspektor prowadzący kontrolę, ale organ nadrzędny, na podstawie wyników tej kontroli).

Czy decyzja o ustaleniu stosunku pracy będzie natychmiast wykonalna?

Decyzja o ustaleniu stosunku pracy co do zasady wywołuje skutki od dnia jej wydania, ale po upływie terminu na złożenie odwołania – jeśli żadna ze stron się od niej nie odwoła. W przypadku wniesienia odwołania, decyzja będzie wykonalna od dnia uprawomocnienia wyroku sądowego w sprawie.

Niemniej jednak decyzji będzie też można nadać rygor natychmiastowej wykonalności. Obecnie brak informacji ze strony ustawodawcy i PIP o tym w jakich przypadkach taki rygor będzie nadawany. W uzasadnieniu ustawy czytamy: „Projekt nie wprowadza szczególnych regulacji w zakresie nadawania rygoru natychmiastowej wykonalności, obowiązują mechanizmy przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego. Oznacza to, że brak będzie automatyzmu w tym zakresie, nie wyłączając możliwości nadania rygoru natychmiastowej wykonalności na zasadach ogólnych, jeżeli będzie to uzasadnione okolicznościami konkretnego stanu faktycznego. Jednocześnie przyjęto zasadę, zgodnie z którą decyzja okręgowego inspektora pracy wywiera skutki na przyszłość.”

Czy po decyzji PIP trzeba wstecznie płacić podatki i składki ZUS?

W zakresie podatków i składek decyzja o ustaleniu stosunku pracy będzie podlegała wykonaniu z dniem następującym po upływie terminu do wniesienia odwołania (jeżeli żadna ze stron nie wniosła odwołania), albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo z dniem nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. ZUS ma jednak własne kompetencje do weryfikowania tytułu ubezpieczenia (bez ustalania stosunku pracy) i w związku z ustaleniami PIP może przeprowadzić kontrolę za wcześniejsze okresy. Brak też odpowiednich przepisów „kolizyjnych”. Może być bowiem tak, że PIP zadecyduje o ustaleniu stosunku pracy, a ZUS uzna, że w danym przypadku nie ma podstaw do ustalenia tytułu ubezpieczenia ze stosunku pracy. Podobnie Urząd Skarbowy ma własne kompetencje do wszczęcia kontroli i naliczenia podatków za okres, którego decyzja PIP nie obejmuje.

Czy można się odwołać od decyzji PIP o ustaleniu stosunku pracy?

Od decyzji okręgowego inspektora pracy można się odwołać do sądu pracy, w terminie miesiąca od wydania decyzji. Decyzje PIP mogą zatem podlegać kontroli sądowej.

Jak firma może przygotować się na nowe przepisy o kontroli PIP?

Pierwszym istotnym krokiem jest analiza zawartych umów cywilnoprawnych i B2B (audyt kontraktów). Powinna ona obejmować analizę faktycznego sposobu ich wykonywania pod kątem cech stosunku pracy. Konieczne może być również dostosowanie ich postanowień w taki sposób, by nie budziły niepotrzebnych wątpliwości.

Firmy otrzymały też dodatkowy czas na dostosowanie umów już posiadanych. Podmiot, który przed wejściem w życie ustawy zawarł z osobą wykonującą pracę umowę cywilnoprawną lub B2B, mimo że współpraca spełnia wszystkie cechy stosunku pracy, ma 12 miesięcy (od dnia wejścia w życie przepisów) na dobrowolne zawarcie z tą osobą umowy o pracę. W takim przypadku uniknie obowiązku zapłaty grzywny. To pewnego rodzaju ulgowy „okres przejściowy” dla firm. Grzywna może wynieść od 1 tys. zł do 60 tys. zł, a w przypadku, jeśli pracownik podlega egzekucji z tytułu niezapłaconych alimentów – nawet 90 tys. zł.